F.A. Cup, czyli po prostu Puchar Anglii to najstarsze, zatwierdzone rozgrywki w
całej historii piłki kopanej na świecie. Założone pod koniec XIX wieku stały się
symbolem prestiżu, władzy, a z czasem jedynie dodatkiem do kolekcji trofeów różnych
drużyn. Mimo tego walka o ten puchar jest niezwykle zacięta, ponieważ która drużyna
nie chce mieć takiej cząstki futbolu dla siebie?
Wszystko zaczęło się dokładnie 20 lutego 1871 roku, kiedy na spotkaniu w Londynie
sekretarz honorowy angielskiej federacji, Charles Alcock zaproponował rozgrywki
pucharowe. Pomysł przyjął się i już trzy miesiące później został ostatecznie
zaakceptowany.
Pierwsze rozgrywki wystartowały w sezonie 1871-72. W finale, który odbył się
dokładnie 16 marca 1972 amatorska drużyna Bolton Wandarers pokonała
Royal Engineers 1:0 (bramkę zdobył Morton Betts) na stadionie The Oval.
Spotkanie to oglądnęło blisko 2 000 kibiców, co jak na tamte czasy było wspaniałym
wynikiem.
W inauguracji uczestniczyło jedynie piętnaście drużyn, z czego dwanaście rozegrało
swoje spotkania.
Prze kolejne lata trofeum to zdobywały jedynie angielskie drużyny, jednakże w
roku 1927 walijska ekipa Cardiff City przełamała tą swoistą passę
(pokonała Arsenal po bramce Ferguson'a). Cztery lata wcześniej zadecydowano, iż finał
będzie od tej pory rozgrywany na Wembley. Notabene w tym roku ostatni mecz
(nosi nazwę White Horse Final) oglądało blisko 200 000 kibiców, którzy
stworzyli swoistą falę, rozlewającą się na pobliskie pola. West Ham United pokonał
pierwszego triumfatora, Bolton 2:0 po golach Jack'a i JR Smith'a
Tottenham Hotspurs w roku 1961, jako pierwsza drużyna w Anglii zdobyła w jednym
sezonie mistrzostwo kraju oraz F.A. Cup. Takim wyczynem pochwalić się mogą nieliczni.
Sześć lat później został także wprowadzony przepis, który umożliwiał
wprowadzenie zmienników na boisko. Była to dość innowatorska metoda, jednakże
jak się okazało - bardzo słuszna. W końcu we wcześniejszych rozgrywkach
było wiele złamań, kontuzji czy też innych wypadków, które powodowały osłabienia
wśród ekip.
Dziesięć lat po zwycięstwie Tottenham'u wydarzyła się dość niezwykłą rzecz.
W pierwszej rundzie pucharu spotkały się ekipy Oxford City oraz Alvechurch,
które potrzebowały aż sześciu potyczek (w sumie blisko 660 minut gry) by
rezultat w końcu był jednoznaczny. Alverchurch wygrało 1:0
Wraz z upływem lat praktycznie nic się nie zmieniało w zasadach. Jedyne
nowości to sensacyjne wyniki czy tłumy na stadionach. Można z całą pewnością
stwierdzić, iż to jest to, co kibice najbardziej kochają - rywalizacja, walka
o najwyższe laury zatopiona w blisko 135 latach historii.
Cztery razy F.A. Cup
W całej historii tych rozgrywek pojawiły się cztery "rodzaje" trofeów. W sezonie
inaugurującym nosił on nazwę Little Tin Idol i jako pierwszy przypadł drużynie
Bolton'u Wandarers. Dwadzieścia lat później (11 wrzesień 1895) statuetka została
skradziona z Birmingham i co dnia dzisiejszego miejsce jej przebywania stanowi zagadkę.
Drugie trofeum było repliką oryginału z roku 1871. Używane było przez blisko
piętnaście lat (puchar w sezonie 1910-11 przypadł Newcastle United), po czym 19
maja 2005 zostało wystawione na licytację. Puchar ten osiągnął niebotyczną cenę
478 000 funtów. Kupującym okazał się szef Birmingham City, David Gold.
Rok 1911. Do użytku wchodzi trzecia, jednakże nie ostatnia wersja tegoż pucharu.
Zaprojektowana przez zakład Fattorini w Bradford w pierwszym sezonie nie
zmieniała "miejsca zamieszkania". Rozgrywki wygrali właśnie piłkarze z tego
miasta, pokonując ostatecznie, po dodatkowym spotkaniu ekipę Newcastle United.
Kopię tego dzieła (używana była do roku 1992) obecnie można podziwiać już jedynie
w muzeum, ponieważ oryginał jest zbyt kruchy i istnieje wielkie prawdopodobieństwo,
że mógłby rozpaść się w rękach).
Trofeum używane do dnia dzisiejszego jest, podobnie jak wcześniej, repliką wersji
numer trzy. Jako piersi zdobyli je piłkarze Liverpool'u pokonując w finale
Sunderland 2:0.
Sponsorzy
Pierwszym sponsorem tej klasy rozgrywek została, w sezonie 1994-95, firma
Littlewoods (aż do 1998 roku). Co najważniejsze F.A. Cup nigdy nie zmieniła
nazwy, nawet gdy inne przedsiębiorstwa proponowały znaczne zyski. Praktycznie każdy
nowy sponsor umowę zawierał na okres czterech lat, co, jak się okazało było
optymalnym terminem, zarówno dla władz rozgrywek czy firmy.
Firmy, które sponsorowały F.A. Cup:
- Littlewoods: 1994-1998
- AXA: 1998-2002
- Carlsberg, McDonald's, Nationwide, Pepsi: 2002-2006
- E. ON: 2006-2010
Ciekawostki:
Jest aż jedenaście drużyn, które w swojej historii, będąc w finale F.A. Cup,
nigdy nie zdobyły tego trofeum. Rekordzistą wśród nich jest ekipa Leicester City
- cztery raz. Poniżej znajduje się pozostała lista: 2 - Queens Park, Birmingham City 1 - Bristol City, Luton Town, Fulham, Queens Park Rangers, Brighton and Hove
Albion, Watford, Crystal Palace, Middlesbrough, Millwall
- Najwyższa wygrana: 26:0 (1887, Preston North End - Hyde United)
- Pierwszym hattrick'iem popisał się: William Townley z Blackburn Rovers
(w spotkaniu przeciwko Sheffield Wednesday 6:1)
- Pierwszą drużyną nie zrzeszoną, która zdobyła F.A. Cup był Tottenham Hotspurs
(pokonali Sheffield United 3:1 w 1901 roku)
- Najwięcej bramek w finale zdobyli piłkarze Bury, pokonując 6:0 Derby Country w 1903
roku
- pierwszym władcą, który zobaczył mecz F.A. Cup był George V w roku 1914
(oglądał spotkanie Burnley z Liverpool'em)
- Wilfred Minter (St. Albans City), amator i reprezentant Anglii w 1922 wpisał się
na listę strzelców siedem razy, jednakże jego drużyna i tak przegrała 7:8 z Dulwich
Hamlet
- Finał z roku 1923, który odbył się na Wembley zgromadził blisko 200,000 kibiców
na stadionie.
- Ekipa New Brigton jest jedyną drużyną, która w całej historii F.A. Cup grała
aż w dziewięciu rundach (został pokonani dopiero w czwartej rundzie przez Burnley)
- pierwszą drużyną, która w jednym sezonie zdobyła F.A. Cup oraz mistrzostwo
kraju był Tottenham (1961)
- Spotkanie pomiędzy Oxford City oraz Alvechurch było rozgrywane aż sześć razy
(łącznie blisko 660 minut), by wyłonić zwycięzcę.
- najmłodszym strzelcem w historii F.A. Cup jest 18 letni Norman Whiteside, grający
dla Manchesteru United w roku 1983
- pierwszym piłkarzem, który został usunięty z finału jest gracz Manchesteru United,
Kevin Moran z roku 1985
- Ruud Gullit został pierwszym zagranicznym trenerem, który zdobył Puchar Anglii.
Jego Chelsea Londyn pokonała Middlesbrough 2:0 (rok 1997)
- najszybciej zdobytą bramką może się poszczycić inna postać ze Stamford Bridge.
Roberto di Mateo wpisał się na listę strzelców już po 43 sekundach od rozpoczęcia
spotkania.
- pierwszym bramkarzem, który wpisał się na listę strzelców był Tony Roberts
(wyczynu tego dokonał w roku 2003)
- Roy Keane może się poszczycić, tym, iż grał aż w sześciu finałach
- Curtis Weston (Millwall) został najmłodszym zawodnikiem, jaki kiedykolwiek
wybiegł w meczu Pucharu Anglii. Miał dokładnie 17 lat i 119 dni.
- pierwszym finałem, w którym karne decydowały o zdobyciu Pucharu Anglii był
ten z roku 2005. Manchester United uległ Arsenalowi 4:5
